Wanneer een baby net geboren is, is ademhaling nog geen stabiel systeem. Het is functioneel, maar onvolwassen. De ademhaling is hoger, onregelmatiger, sterk gekoppeld aan prikkels uit de omgeving. Het lichaam moet nog leren wat rust is.
De eerste momenten aan de borst spelen daarin een grotere rol dan vaak wordt beseft.
Niet omdat borstvoeding “beter voelt”, maar omdat het lichaam van een pasgeborene daar precies wordt aangesproken op de manier waarop het zich moet ontwikkelen.
Bij de eerste keer aanleggen gebeurt er iets fundamenteels. De baby moet tegelijkertijd zuigen, slikken en blijven ademen. Dat vraagt een verfijnde samenwerking tussen hersenstam, aangezichtsspieren, tong, kaak en luchtweg.
Aan de borst is dat proces niet optioneel. De baby moet actief werken. De lippen sluiten zich om de tepel, de tong beweegt omhoog richting het gehemelte en de onderkaak maakt een ritmische, krachtige beweging. Tegelijkertijd blijft de ademhaling via de neus verlopen.
Dat lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Deze combinatie vormt het eerste stabiele patroon waarin ademhaling, voeding en veiligheid samenkomen.
Op dat moment daalt de ademfrequentie. Het hartritme stabiliseert. Het autonome zenuwstelsel verschuift richting rust en herstel. De baby leert: dit is een veilige toestand.
Ademhaling ontwikkelt zich niet los van structuur. Het volgt de ruimte die het lichaam creëert.
Wanneer de tong hoog tegen het gehemelte ligt, oefent die bij elke slikbeweging lichte druk uit op het bot. Dat stimuleert de bovenkaak om in de breedte te groeien. Een breder gehemelte betekent automatisch meer ruimte voor de neusholtes erboven. En meer ruimte betekent minder weerstand bij het ademen.
Dit is geen theorie. Het is anatomie.
Borstvoeding herhaalt dit patroon meerdere keren per dag, maandenlang. Het lichaam past zich aan aan wat het vaak doet. Zo ontstaan bredere luchtwegen, een stabielere neusademhaling en een mond die in rust gesloten blijft.
Later zien we kinderen die voornamelijk door de mond ademen. Dat wordt vaak gezien als een gewoonte die moet worden afgeleerd. In werkelijkheid is het meestal het eindpunt van een ontwikkelingsroute.
Als de tong laag ligt, het gehemelte smal is en de neus relatief weinig ruimte heeft, wordt mondademhaling logisch. Het lichaam kiest de weg van de minste weerstand en aangeleerde patronen. Borstvoeding verkleint de kans op deze route, niet omdat het moreel superieur is, maar omdat het de juiste mechanische prikkels geeft op het juiste moment.
Naast de mechanica speelt ook de samenstelling van borstvoeding een rol. Borstvoeding bevat antistoffen en immuunmodulerende stoffen die het risico op luchtweginfecties verlagen. Minder infecties in het eerste levensjaar betekent minder neusverstopping, minder vergrote adenoïden en minder onderbrekingen van neusademhaling. Ook hier geldt: het gaat niet om perfectie, maar om waarschijnlijkheid. Het lichaam ontwikkelt zich in de richting waarin het het minst wordt verstoord.
Dit verhaal is onvolledig zonder nuance. Borstvoeding lukt niet altijd. En wanneer dat zo is, is flesvoeding geen inferieure keuze, maar een essentiële, levensreddende oplossing. Moderne flesvoeding is ontwikkeld om groei, veiligheid en hechting te waarborgen wanneer borstvoeding niet mogelijk is. Het verschil zit niet in waarde, maar in prikkel. En juist daarom is het zinvol om ook bij flesvoeding aandacht te hebben voor houding, tempo, lipsluiting en neusademhaling. Niet om borstvoeding te kopiëren, maar om ontwikkeling te ondersteunen binnen de realiteit.
Hier raakt biologie aan beleid. In onze samenleving verwachten we — terecht — dat vrouwen volwaardig kunnen deelnemen aan de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd is het eerste levensjaar een unieke fase waarin ademhaling, kaak en luchtweg zich vormen op een manier die later moeilijk volledig te corrigeren is. Dat vraagt niet om een oordeel, maar om organisatie. Een samenleving die deze kennis serieus neemt:
creëert ruimte voor herstel en nabijheid in het eerste jaar
ondersteunt vrouwen praktisch en inhoudelijk
biedt toegang tot kennis, zodat keuzes bewust worden gemaakt
voorkomt dat tijdsdruk de richting bepaalt
Echte keuzevrijheid bestaat alleen wanneer de omstandigheden meewerken. (Een voorbeeld van een samenleving die doet is bijvoorbeeld Duitsland, maar ook Denemarken. Hier is veel meer tijd en financiële rust voor zowel moeder als vader ingebouwd)
Veel latere interventies — orthodontie, ademtherapie, slaapbehandeling — proberen iets te herstellen wat vroeg in de ontwikkeling suboptimaal is verlopen. Dat betekent niet dat alles vastligt, maar wel dat de basis ertoe doet. Borstvoeding is in dat licht geen ideologisch onderwerp, maar een biologisch relevant thema in het grotere gesprek over ademhaling, preventie en gezondheid.
De eerste ademlessen vinden niet plaats in een behandelkamer of trainingsruimte. Ze vinden plaats bij voeding, nabijheid en herhaling. Niet perfect. Misschien niet altijd mogelijk. Maar wel cruciaal richtinggevend. Misschien is dat precies waar het gesprek over zou moeten gaan: borstvoeding de cruciale plek geven die het verdient. Dit zorgt voor een gezondere samenleving die meer in balans is door de kracht van de goed aangeleerde ademhaling.
Om bovengenoemde redenen, en er zijn er nog wel een paar meer, is het onze missie om borstvoeding prominente plek te geven op de politieke agenda in onze samenleving en ook te zorgen voor een cultuurverandering. Want als in het eerste levensjaar kinderen kans krijgen om goed te kunnen drinken, en dat betekent dat vaders en moeders hiervoor hun werk en omstandigheden zo kunnen organiseren dat daar tijd en ruimte voor is, creëren we een gezondere samenleving met een ademhaling die beter in balans is, voorkomen we veel klachten, kosten en vergroten we vooral de kwaliteit van leven. Voel jij je geroepen om hier aan mee te doen of aan mee te denken? Mail ons dan op [email protected].
Er is werk aan de winkel. De ademhaling verdient meer tijd en aandacht in verschillende werkvelden om prestaties, slaap en kwaliteit van leven te vergroten en afhankelijk van medicatie daar waar mogelijk te verminderen. In de theoretische leergang verkrijg je diepgaande kennis over de ademhaling en hoe je disfunctioneel ademhalen professioneel kunt testen, meten en aanpakken.
Bekijk hieronder de meest recente publicaties. Of klik hier voor alle berichten inclusief een filteroptie.
Download en lees direct onze nieuwste whitepaper over wanneer onopgemerkte ademhalingsproblemen het leren, spelen en groeien op school belemmeren. En vooral: wat je eraan kunt doen!
