Slaapapneu wordt doorgaans gezien als een aandoening van de middelbare leeftijd. Een kwestie van overgewicht, snurken, een masker naast het bed. Een technisch probleem dat ’s nachts speelt en overdag vooral vermoeidheid veroorzaakt.
Maar wie de recente cijfers bekijkt, ziet iets anders. Slaapapneu is niet alleen een medisch probleem. Het is ook een economisch probleem. En mogelijk een ontwikkelingsprobleem.
Een nieuwe studie in Thorax schat dat obstructieve slaapapneu (OSA) bijna één op de vijf volwassenen in het Verenigd Koninkrijk treft en zelfs ruim één op de vijf in de Verenigde Staten. De economische schade is enorm: jaarlijks 180 miljard dollar aan productiviteitsverlies in de VS en 4,2 miljard pond in het VK. Per werknemer met OSA gaat het om duizenden euro’s aan verloren productiviteit per jaar.
Opvallend is dat de kosten van dit verlies hoger liggen dan de kosten van behandeling met CPAP, het bekende slaapmasker. Niet behandelen is duurder dan behandelen, zo laat de studie zien.
Maar die conclusie roept een ongemakkelijke vervolgvraag op: waarom wachten we tot iemand volwassen is om te behandelen?
Steeds meer onderzoek wijst erop dat slaapgerelateerde ademstoornissen bij volwassenen niet uit het niets ontstaan. De anatomie van de bovenste luchtweg speelt een cruciale rol. En die anatomie wordt grotendeels gevormd in de kinderjaren. Onlangs schreven we al over het positieve effect van borstvoeding op de kaakontwikkeling en de tongpositie.
Kinderen die chronisch door de mond ademen – bijvoorbeeld door neusobstructie of vergrote amandelen – ontwikkelen vaak een ander groeipatroon van kaak en gezicht. Een hooggewelfd gehemelte, een smalle bovenkaak, een naar achter geplaatste onderkaak. Het zijn kenmerken die in de literatuur consequent worden beschreven bij kinderen met slaapgerelateerde ademproblemen.
Een recente umbrella review concludeert dat mondademhaling zowel een predisponerende als verergerende factor kan zijn voor OSA, terwijl OSA op zijn beurt mondademhaling kan bestendigen.
Zo ontstaat een vicieuze cirkel: neusobstructie leidt tot mondademhaling, die de tongpositie en kaakgroei beïnvloedt, waardoor de luchtweg smaller wordt en de kans op collaps tijdens de slaap toeneemt.
Wat begint als een functionele aanpassing, eindigt als een structureel probleem.
Dat deze ontwikkeling beïnvloedbaar is, blijkt uit orthodontisch en myofunctioneel onderzoek.
Een systematische review naar snelle bovenkaakverbreding (rapid maxillary expansion, RME) bij kinderen met slaapgerelateerde ademstoornissen laat zien dat orthodontische interventies de luchtweg kunnen vergroten en slaapparameters kunnen verbeteren.
Een case-control studie bij kinderen met OSA vond na palatale expansie een significante toename van de nasofaryngeale ruimte.
Ook myofunctionele therapie – gerichte training van tong- en orofaciale spieren – laat in een meta-analyse bij kinderen met OSA een reductie van de apnea-hypopnea index van 43 procent zien, met verbetering van de gemiddelde zuurstofsaturatie.
De boodschap is niet dat orthodontie een wondermiddel is. Wel dat groei beïnvloedbaar is – mits op het juiste moment.
Een perspectiefartikel uit Stanford beschrijft een ontwikkelingsgerichte ‘roadmap’ voor craniofaciale groei bij kinderen met slaapgerelateerde ademstoornissen. Interventies zijn tijdsgebonden: wat op achtjarige leeftijd relatief eenvoudig orthopedisch kan worden begeleid, vereist later vaak ingrijpende chirurgie.
Groei is een venster. En dat venster sluit.
Wanneer een smalle bovenkaak niet in de kinderjaren wordt verbreed, verandert de aard van het probleem fundamenteel.
Bij jonge kinderen is de groeinaad in het gehemelte nog open. Orthopedische expansie kan de bovenkaak skeletaal verbreden zonder operatie. Bij volwassenen is deze naad vergroeid. Dan is verbreding alleen nog mogelijk met chirurgische ondersteuning: bijvoorbeeld een surgically assisted rapid palatal expansion (SARPE) of een Bimaxillaire osteotomie (BMAX) . Het is hooggespecialiseerde kaakchirurgie. Effectief, maar zwaar.
Voor veel volwassen patiënten met OSA is dit traject het eindpunt van jaren vermoeidheid, mislukte CPAP-adherentie en cardiovasculaire belasting. Het is een correctie van wat in de groeifase niet werd begeleid.
Chirurgie herstelt anatomie.
Groei had haar kunnen vormen.
Wanneer de economische cijfers uit Thorax worden gelegd naast de kosten van volwassen chirurgie en chronische behandeling, ontstaat een bredere vraag.
We investeren miljarden in behandeling en productiviteitsverlies bij volwassenen. We accepteren lage therapietrouw bij CPAP. We plannen complexe operaties.
Maar systematische screening op mondademhaling, tongpositie en maxillaire ontwikkeling bij jonge kinderen is geen vanzelfsprekend onderdeel van preventieve zorg.
Dat is opmerkelijk.
Zeker omdat onbehandelde slaapgerelateerde ademstoornissen bij kinderen niet alleen samenhangen met snurken, maar ook met neurocognitieve achterstand, gedragsproblemen, metabole verstoringen en cardiovasculaire belasting.
De gevolgen beperken zich niet tot de nacht.
Het dominante model in de slaapgeneeskunde is reactief: klachten ontstaan, diagnose volgt, behandeling wordt ingezet. Dat model is begrijpelijk, maar mogelijk onvoldoende.
Als een substantieel deel van volwassen OSA samenhangt met craniofaciale groeipatronen die in de kindertijd zijn ontstaan, dan verschuift het perspectief.
Slaapapneu is dan niet uitsluitend een aandoening van overgewicht of leeftijd, maar ook een uitkomst van ontwikkeling.
Dat vraagt om een bredere blik: multidisciplinaire samenwerking tussen kinderartsen, KNO-artsen, tandartsen, orthodontisten en logopedisten. Niet om elk kind met een smalle kaak te behandelen, maar om afwijkende groei en chronische mondademhaling tijdig te herkennen.
De economische cijfers maken duidelijk dat niets doen duur is.
De chirurgische praktijk laat zien dat te laat ingrijpen ingrijpend is.
De vraag is niet of preventie alles kan voorkomen.
De vraag is of we het ons kunnen veroorloven om de ontwikkelingsfase te blijven negeren.
Slaapapneu speelt zich ’s nachts af.
De rekening wordt overdag betaald.
Omdat we bij het Nederlands Instituut voor Ademfysiologie weten we hoe belangrijk het is om de luchtstromen van de ademhaling te begrijpen. Daarom werken we samen met (en verwijzen we door naar) een team dat bestaat uit een logopedisten, tandartsen (Daniels Tandheelkunde en H2 Tandartsen), orthodontisten (OrthoEuregio) en kaakchirurg (Kaakmeesterz). Mocht je hier dus vragen over hebben, weet ons of een van deze partijen dan te vinden.
Bronnen:
Bandyopadhyay, A., Kaneshiro, K., & Camacho, M. (2020). Effect of myofunctional therapy on children with obstructive sleep apnea: A meta-analysis. Sleep Medicine, 75, 210–217. https://doi.org/10.1016/j.sleep.2020.08.003
Biscuola, M. P. C., Lobato, D. M., & Machado Júnior, A. J. (2025). Mouth breathing and obstructive sleep apnea in children: An umbrella review. International Journal of Orofacial Myology and Myofunctional Therapy, 51, Article 13. https://doi.org/10.3390/ijom51020013
Galeotti, A., Gatto, R., Caruso, S., Piga, S., Maldonato, W., Sitzia, E., Viarani, V., Bompiani, G., Aristei, F., Marzo, G., & Festa, P. (2023). Effects of rapid palatal expansion on the upper airway space in children with obstructive sleep apnea (OSA): A case-control study. Children, 10(2), 244. https://doi.org/10.3390/children10020244
Piełunowicz, M., Kotuła, J., Kotuła, K., Więckiewicz, M., Lis, J., Kawala, B., Kuc, A. E., & Sarul, M. (2025). Effects of rapid maxillary expansion and functional orthodontic treatment in children with sleep disordered breathing: A systematic review. BMC Oral Health, 25, Article 1059. https://doi.org/10.1186/s12903-025-06348-w
Rehman, U., Ahn, Y., Yerushalmi, E., Abdelwahab, M., Eynon-Lewis, N., Liu, J., Sutton, L., Holsinger, F. C., Capasso, R., Côté, M.-L., Cheong, R. C. T., Kotecha, B., Ohayon, M. M., Hafner, M., & Lechner, M. (2026). Neglected burden of obstructive sleep apnoea: Workplace productivity loss in the USA and UK. Thorax. Advance online publication. https://doi.org/10.1136/thorax-2025-223550
Yoon, A., Gozal, D., Kushida, C., Pelayo, R., Liu, S., Faldu, J., & Hong, C. (2023). A roadmap of craniofacial growth modification for children with sleep-disordered breathing: A multidisciplinary proposal. Sleep, 46(8), zsad095. https://doi.org/10.1093/sleep/zsad095
Er is werk aan de winkel. De ademhaling verdient meer tijd en aandacht in verschillende werkvelden om prestaties, slaap en kwaliteit van leven te vergroten en afhankelijk van medicatie daar waar mogelijk te verminderen. In de theoretische leergang verkrijg je diepgaande kennis over de ademhaling en hoe je disfunctioneel ademhalen professioneel kunt testen, meten en aanpakken.
Bekijk hieronder de meest recente publicaties. Of klik hier voor alle berichten inclusief een filteroptie.
Download en lees direct onze nieuwste whitepaper over wanneer onopgemerkte ademhalingsproblemen het leren, spelen en groeien op school belemmeren. En vooral: wat je eraan kunt doen!
